ลักษณะเชิงปริมาณ

หลายยีนมีผลต่อลักษณะเดียวกัน ค่าที่วัดจึงอาจมีหลายระดับแทนเด่น/ด้อยสองกลุ่ม

พื้นฐานที่ใช้: polygenic trait คือลักษณะที่หลาย gene มีส่วนต่อ phenotype; genotype คือชุด allele ของบุคคล ส่วน phenotype คือค่าหรือลักษณะที่วัดได้

เข้าใจเนื้อหาและเงื่อนไข

1. polygenic traits: หลายยีนร่วมกันให้ค่าหลายระดับ

• ลักษณะเชิงปริมาณ (Quantitative traits หรือ Polygenic traits) ถูกควบคุมด้วยยีนหลายคู่ที่ทำงานร่วมกัน

• ลักษณะสำคัญของ Polygenic inheritance:
  • ถูกควบคุมด้วยยีนมากกว่า 1 คู่ (บางลักษณะอาจใช้ยีนหลายสิบตำแหน่ง)
  • แต่ละแอลลีลเด่น (Contributing allele / Capital letter) ทำหน้าที่สะสมผลต่อฟีโนไทป์ทีละน้อยเท่าๆ กัน (Additive effect)
  • ฟีโนไทป์ที่แสดงออกจึงมีความแปรผันแบบต่อเนื่อง (Continuous variation) ไม่ได้แบ่งเป็นกลุ่มชัดเจนแบบขาว-ดำ
  • ตัวอย่าง: ความสูง น้ำหนัก สีผิว สีตา ผลผลิตเมล็ดพืช

• จุดสังเกตสำคัญในภาพ:
  • ภาพรวม: การกระจายความถี่ของฟีโนไทป์ตามจำนวนแอลลีลเด่นสะสม (0, 1, 2, 3, 4 แอลลีล)
  • ส่วนประกอบและสัญลักษณ์: สัดส่วนความถี่ $1 : 4 : 6 : 4 : 1$ กราฟมีรูปทรงสมมาตรคล้ายรูประฆังคว่ำ (Normal curve)
  • ข้อจำกัดของภาพจำลอง: แสดงแบบจำลองทางคณิตศาสตร์บริสุทธิ์ของยีน 2 คู่โดยไม่มีอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม

2. สิ่งแวดล้อมปรับเปลี่ยนการแสดงออกของลักษณะต่อเนื่อง

• ลักษณะเชิงปริมาณมีความไวต่ออิทธิพลของสภาพแวดล้อมภายนอกสูงมาก

• ปฏิสัมพันธ์ระหว่างพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม ($G \times E$):
  • ฟีโนไทป์จริง ($P$) = ปัจจัยพันธุกรรม ($G$) + ปัจจัยสิ่งแวดล้อม ($E$)
  • ตัวอย่าง: พันธุกรรมกำหนดช่วงศักยภาพความสูง แต่ภาวะโภชนาการ การนอนหลับ และการออกกำลังกายเป็นตัวกำหนดว่าจะสูงถึงขีดจำกัดสูงสุดหรือไม่
  • อิทธิพลของสิ่งแวดล้อมช่วยเกลี่ยให้การกระจายของฟีโนไทป์ในประชากรมีความต่อเนื่องและเรียบเป็นระฆังคว่ำสมบูรณ์

3. ความแปรผันต่อเนื่องต่างจากความแปรผันไม่ต่อเนื่อง

• การจำแนกชนิดความแปรผันทางพันธุกรรมช่วยในการทำความเข้าใจการถ่ายทอดลักษณะ

• ความแปรผันไม่ต่อเนื่อง (Discontinuous variation):
  • ควบคุมด้วยยีน 1 หรือน้อยคู่ ฟีโนไทป์แยกเป็นกลุ่มชัดเจน สิ่งแวดล้อมมีผลน้อย (เช่น หมู่เลือด ABO, การมีติ่งหู, การห่อลิ้น)
• ความแปรผันต่อเนื่อง (Continuous variation):
  • ควบคุมด้วยยีนหลายคู่ (Polygenes) ฟีโนไทป์วัดค่าเป็นตัวเลขต่อเนื่องได้ สิ่งแวดล้อมมีผลสูง (เช่น ส่วนสูง น้ำหนัก)

ความรู้นี้ใช้กับโจทย์แบบไหน?

ตัวอย่างโจทย์พร้อมวิธีคิด